ฤดูหนาวเวียนมาถึงอีกครั้งแล้ว ได้เวลาที่ “สะเดา” ผักสมุนไพรรสชาติขม ผลิดอกออกใบให้เราได้ลิ้มรสอันเป็นเอกลักษณ์ พร้อมเปี่ยมด้วยคุณประโยชน์อย่างมากมาย โดยสะเดามีด้วยกัน 3 ชนิด ได้แก่

สะเดาไทย ใบหยักเป็นฟันเลื่อย ปลายของฟันเลื่อยทู่ ปลายใบแหลม แบ่งย่อยได้ 2 ชนิด คือ “สะเดาขม” ยอดอ่อนจะเป็นสีแดง กับ  “สะเดามัน” ยอดอ่อนจะเป็นสีขาว โดยสะเดามันจะเป็นที่นิยมเอามาทาน ด้วยความขมไม่มากเท่าสะเดาขม

สะเดาอินเดีย ขอบใบหยักคล้ายฟันเลื่อย ปลายฟันเลื่อยแหลม ปลายใบแหลมเรียวมาก

สะเดาช้าง ใบและลูกใหญ่กว่าสองชนิดแรก ขอบใบเรียบหรือปัดขึ้นลงเล็กน้อย ปลายใบเป็นติ่งแหลม

นอกจากความอร่อยของสะเดาที่นำมาปรุงเมนูต่างๆ อย่าง สะเดาน้ำปลาหวาน กินกับปลาดุกย่างหรือกุ้งนางเผาแล้ว สะเดาอุดมด้วยสารอาหารอย่าง โปรตีน คาร์โบไฮเดรต แคลเซียม ฟอสฟอรัส วิตามินบี 1 และบี 2 เหล็ก เส้นใย โดยเฉพาะ เบต้าแคโรทีน ช่วยป้องกันโรคมะเร็ง ช่วยลดความเสี่ยงต่อการเกิดเนื้องอกหรือเนื้อร้ายโดยไม่มีผลข้างเคียง

นอกจากคุณค่าทางโภชนาการแล้ว ต้นสะเดายังมีสรรพคุณทางยา ถือเป็นพืชสารพัดประโยชน์ สามารถใช้เป็นสมุนไพรได้ทั้งต้น เช่น ใบช่วยทำให้หลับสบาย บำรุงธาตุ ช่วยเรียกน้ำย่อยทำให้เจริญอาหาร บำรุงโลหิต ช่วยรักษาแผลในช่องปาก ปากมีกลิ่นเหม็น และมีฤทธิ์ระบายอ่อนๆ หรือนำมาตำพอกรักษาโรคผิวหนัง

ก้านใบช่วยแก้ไข้ ร้อนในดับกระหาย ผลช่วยแก้โรคหัวใจ หัวใจเต้น ผิดปกติ น้ำตาลที่ใช้จากการหมักน้ำจากลำต้นใช้เป็นยาบำรุงร่างกาย เปลือกนำมาต้มแก้ไข้และท้องร่วง ช่วยรักษาโรครำมะนาด เหงือกอักเสบ ระงับอาการเกร็งของกล้ามเนื้อ ช่วยแก้กษัย ผอมแห้งแรงน้อย  และรากสะเดานำมาต้มประมาณ 10-15 นาที ช่วยรักษาอาการไอมีเสมหะ ช่วยรักษาริดสีดวงในลำไส้ ปวดท้อง ปวดลำไส้ เป็นยาถ่ายพยาธิ

   นอกจากนั้นสะเดายังมีประโยชน์ต่อสิ่งแวดล้อม โดยนำสะเดามาผสมกับน้ำ ฉีดพ่นกำจัดแมลงศัตรูพืชโดยไม่มีสารตกค้างอีกด้วย

เชื่อว่าหลายๆ คนชอบทาน “สลัด” เป็นแน่แท้ โดยเฉพาะผู้ที่ดูแลรักษาสุขภาพ เพราะสลัดประกอบไปด้วยผักต่างๆ ที่อุดมไปด้วยคุณค่าทางโภชนาการอย่างครบถ้วน ลองมาดูกันว่าสารพัดผักที่อยู่ในจานสลัดที่เราคุ้นเคยนั้นมีประโยชน์ต่อร่างกายอย่างไรบ้าง

   ผักกาดแก้ว ช่วยป้องกันโรคหวัด มีฮีโมโกลบินป้องกันโรคโลหิตจาง เหมาะกับสตรีมีครรภ์และผู้ป่วยเบาหวาน อีกทั้งช่วยบรรเทาอาการท้องผูกอีกด้วย

   ผักกาดหอมบัตเตอร์เฮด ป้องกันโรคโลหิตจาง ลดอาการท้องผูก

   ผักกาดหวานต้อนอ่อน หรือ เบบี้คอส นิยมทานเป็นซีซาร์สลัด ป้องกันโรคโลหิตจาง ช่วยในการขับถ่าย เหมาะกับผู้ที่เป็นเบาหวาน

   กรีนโอ๊ก ช่วยสร้างเม็ดเลือดขาว บำรุงสายตา ประสาท และเส้นผม

   เรดโอ๊ก มีกากใยอาหารสูง ย่อยง่าย ช่วยล้างลำไส้ กำจัดไขมัน

   เบบี้สปิแนช มีวิตามินเอและซีสูงมาก ช่วยสร้างภูมิคุ้มกันให้กับร่างกาย

   ฟิลเลย์ไอซ์เบิร์ก ช่วยสร้างเม็ดเลือดและภูมิคุ้มกัน ป้องกันโรคหวัด

   วอเตอร์เครส มีสารแอนตี้ออกซิแดนต์ ต่อต้านอนุมูลอิสระ ป้องกันโรคหลอดเลือดหัวใจตีบ

   กะหล่ำม่วง มีใยอาหารสูง มีสารอาหารหลายชนิด เช่น โปรตีน คาร์โบไฮเดรต โซเดียม วิตามินซีที่พบมากกว่ากะหล่ำเขียวถึง 2 เท่า ช่วยป้องกันโรคเลือดออกตามไรฟัน มีซัลเฟอร์กระตุ้นการทำงานของลำไส้ใหญ่

   บร็อกโคลี เสริมสร้างระบบภูมิคุ้มกัน ป้องกันมะเร็งบางชนิด ช่วยขับสารพิษออกจากไต

   แครอต เปี่ยมไปด้วยวิตามินเอ บี และซี เกลือแร่ ช่วยบำรุงสายตา ชะลอความแก่ ต้านสารอนุมูลอิสระ ช่วยลดคอเลสเตอรอล

   ฟักทอง มีวิตามินเอและซีสูง รวมทั้งแคลเซียม ฟอสฟอรัส  และเบต้าแคโรทีน อันเป็นสารต้านอนุมูลอิสระ ช่วยลดการเกิดมะเร็ง โรคหลอดเลือดหัวใจ ต้านความชรา ป้องกันโรคผิวหนัง

   มะเขือเทศ มีวิตามันหลายชนิด บำรุงผิว ลดริ้วรอย ผิวพรรณเต่งตึงสดใส ช่วยระบบหมุนเวียดเลือดดี

   หัวหอมใหญ่ ช่วยลดการอุดตันไขมันในเส้นเลือด ลดคลอเลสเตอรอลในเลือด ช่วยเพิ่มโคเลสเตอรอลชนิดดี ป้องกันโรคหลอดเลือดหัวใจอุดตัน และสารกำมะถันในหอมใหญ่ช่วยยับยั้งการก่อตัวของเซลล์มะเร็ง

   ถั่วลันเตา มีแร่ธาตุหลายชนิด เช่น แคลเซียม ฟอสฟอรัส มีเส้นใยอาหารมาก ช่วยในการขับถ่ายและดูดซับสารพิษในร่างกาย